Makaleler

Kazanmak ve Kaybetmek Üzerine

Kazanmak ve Kaybetmek Üzerine

Sportmen bir tutum takınmanın ve sahanın içinde veya dışında başkalarıyla oyun oynarken, nasıl iyi bir oyuncu olunabileceğinin çocuklara öğretilmesi önemli bir konudur. Koşullar ne olursa olsun saygılı ve nazik olabilmek, doğuştan gelen bir yetenek değildir. Erken çocukluk döneminden başlayarak, çocukların paylaşmayı, kurallara uymayı, duygularını kontrol edip ellerinden gelenin en iyisini yapmayı, galibiyeti de mağlubiyeti de saygı, olgunluk ve nezaketle karşılayabilmeyi öğrenmeleri gerekmektedir. Kazanmak veya kaybetmek sadece spor alanında değil, yaşamın diğer alanlarında da var olan olgulardır. Çocukların okulda herhangi bir oyunda liderliklerini kaybettiklerinde, sınavda arkadaşlarından daha düşük not aldıklarında bir bilgisayar oyununda yenildiklerinde veya koroya seçilmediklerinde, bu durumla başa çıkabilmeyi öğrenmeleri gerekmektedir.

Sportmen bir tavır sergileyebilmek, çocuklar için hatta yetişkinler için de her zaman çok kolay değildir. Olumsuz olaylar karşısında üzülmek, hayal kırıklığına uğramak ve öfkelenmek çok doğaldır. Hiç kimse kaybetmekten hoşlanmaz. Kazanan takımı tebrik etmenin, hakemlerin kararlarına karşı sakin bir tutum sergilemenin, okulda sizin istediğiniz rolü alan arkadaşınızı kutlamanın çok kolay olduğu söylenemez. Ancak herhangi bir alanda yenilgiyi kabul edemeyen çocuklar, olumsuz durumlarla karşı karşıya kaldıklarında saygılı ve nazik olmayı öğrenebilirler.

Sportmence Davranabilmenin Önemi

Oyun oynarken sportmen bir tutum sergilemenin çocuğa birçok yönden katkısı bulunmaktadır. Günümüzde, toplumun her alanında var olan rekabet ortamı, çocuklar üzerinde büyük bir kazanma baskısı oluşturmaktadır. Kaybeden çocuklar, toplumda ve okulda diğerlerinin zorba davranışlarına maruz kalmakta ve kazanmanın, diğerlerinden daha güçlü olmanın, her şeyden daha üstün ve önemli bir şey olduğunu düşünmektedir. Zorbalığın günümüzde yaygın bir problem haline gelmesi, çocuklara sportmence oyun oynamayı öğretmeyi daha da önemli kılmaktadır. Çocuklar yenilgi ile baş etmeyi öğrenirken, onları daha çok çalışmaya, hedeflerini yeniden gözden geçirmeye, güçlükler karşısında azimli olmaya teşvik edebiliriz. Yenilgiyi kabullenebilmek, gelecek yaşamlarındaki olası olası kayıp ve hayal kırıklıklarına karşı onları güçlü kılacaktır. Alçakgönüllü ve azimli bir karakter oluşturmalarına yardımcı olacaktır.

Tıpkı kaybetmeyi bilmeyen gibi, kazanmayı bilmeyen çocuklar da akranlarının önce saygısını sonra da arkadaşlıklarını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalırlar. Kendiyle övünen, kibirli, kaba ve münakaşacı bir izlenim bırakmaları olasıdır. Sadece kazanmaya odaklı çocuklar, genellikle eğlenceli bir aktiviteye dahil olduklarını unuturlar. İyi bir kazanan tutumu sergileyen çocuklar ise kazanmanın bir takım işi olduğunu bilerek, takım arkadaşları ile dayanışma içinde olacaklardır. Bu çocuklar, amaçlarına ulaşmada onlara destek olan aileleri, öğretmenleri ve antrenörlerine karşı daha çok saygı gösterirler. Sağlıklı bakış açısı ve alçakgönüllü tavırları sayesinde daha iyi arkadaşlık ilişkisi kurabilirler.

İyi Bir Sportmen Modeli Olabilmek

Biz yetişkinler de çoğu zaman kazanmanın çekiciliğine kapılırız. Kabul etmeliyiz ki, kazanmak güzel bir duygudur. Ancak bu duygu, antrenörlerin, ebeveynlerin ve diğerlerinin temel meselesi haline geldiği zaman, çocuk yalnızca kazanırsam değerli olurum mesajını alır. Yetişkinler olarak, sportmenlik konusunda çocuklarımıza rol model olmalıyız ve doğru davranış biçiminin nasıl olması gerektiğini onlara göstermeliyiz. Sportmence davranmanın, diğerleriyle oynarken nazik olmanın, paylaşmanın, eğlenmenin, keyif almanın ve iyi bir takım arkadaşı olmanın önemini vurguladığımızda, çocuklarımızın iletişim becerilerini geliştirmelerine de yardımcı olmuş oluruz.

Çocukların gerek kazandıklarında, gerekse kaybettiklerinde hissettikleri duygu ifade etmelerine izin vermek önemlidir. Kaybettiklerinde, hayal kırıklığına uğramış, kızgın, üzgün hissetmelerinin gayet anlaşılır olması gibi, kazandıkları zaman da; mutlu, gururlu ve heyecanlı olmaları normaldir. Büyükleri olarak, onları dinleme ve duygularını kavramalarına yardımcı olmanın yanı sıra, surat asma, isim takma, öfke nöbeti geçirme, eşyalara zarar verme veya fiziksel şiddet gösterme gibi davranışlarına engel olmak da bizim sorumluluğumuzdadır. Herhangi bir durumda, kendi çocukları kazansa da kaybetse de yetişkinler doğru duruş sergilemelilerdir. Sahadaki oyunculara bağırma, saha kenarından oyuna müdahale etme, çocukla onu küçük düşürücü tavırla konuşma, diğer ebeveynlerle atışma gibi davranışlar çocuğun doğru sportmenlik algısı geliştirmesini engeller. Yetişkinler olarak bizimde sportmence davranmamız gerekmektedir.

Çocuklara İyi Bir Kazanan ve İyi Bir Kaybeden Olmayı Öğretmek

Çocuğunuzun dahil olduğu etkinlik; ister spor karşılaşması ister bilgisayar oyunu, okul gösterisi veya bir yarışma olsun. Bunlarla ilgili çocuklarınıza sportmence davranmayı nasıl öğretebileceğiniz konusunda birkaç önerimiz var;

  • Öğretmenleri, antrenörleri veya okul yönetimiyle çocuğun durumu hakkında tartışmaya girmeyin. Onların tutum ve karalarıyla ilgili bir sıkıntınız varsa, bunu onlarla özel olarak görüşün. Eğer biz onları otorite olarak kabul edersek, saygılı bir duruş sergilersek, onlar da aynı saygıyı gösterecektir.
  • İyi bir seyirci olun ve bunu çocuğunuza da öğretin. Sadece kendi çocuğunuzu değil, diğer takımda ki çocukları da destekleyin. Oyunun yıldızı her zaman sizin çocuğunuz olmayabilir.
  • Kendi gerçekleştiremediğiniz hayallerinizi, çocuğunuzun üzerinden gerçekleştirmeye çalışmayın. Mutlu bir insan olabilmeleri için önce kendileri olmalılar, siz değil. Kendi özel ilgi alanlarını, yeteneklerini keşfetmelerine yardımcı olun.
  • Çocuğunuzu, daima diğerlerine olumlu şeyler söylemeleri konusunda cesaretlendirin. “iyi oyundu”, “iyi iş çıkardın”, “tebrikler” gibi.
  • Çocuğunuzla oyun oynarken yada başka aktivitelerde bulunurken; sırasını beklemek, kazananı tebrik etmek, kaybedene empatik olmak gibi olumlu davranışları model alabileceğiniz bir tutum sergileyin. Eğer çocuk tartışma, hile yapmak gibi olumsuz davranışlar sergilerse, onunla hemen bu davranışı hakkında konuşun ve önemli olanın kazanmak değil, eğlenmek olduğunu hatırlatın.
  • Çocuğunuza minnettarlığını göstermesini öğretin. Eğer bir oyunu, maçı kazandıysa veya tiyatro oyununda rolü alabildiyse bu başarısında bir öğretmenin, antrenörün, dans eğitmeninin veya siz ebeveynlerinin katkısı vardır. Onun başarısının, başkaları tarafından verilen destek ve rehberlikle ortaya çıktığını fark etmesini sağlayın.
  • Diğer takımda ki çocukları ve ailelerini tebrik ederek, aynı şeyi çocuğunuzun da yapmasını sağlayın. Eğer kazanan sizin çocuğunuz ise, kaybedenlerle alay etmemesi ve her zaman nazik olması gerektiğini belirtin.
  • İşin eğlence kısmını da unutmayın. Eğer eğlenceli değilse neden yapalım ki? Sportmenlik çerçevesinde yapılan aktiviteler, sadece kazanmak ve kaybetmekten ibaret değildir. Yeni arkadaşlıklar edinmek, sağlıklı bedene sahip olmak, karakterin gelişmesi ve biriken güzel anınlar asıl kazançlardır. Eğer bir çocuk herhangi bir oyunda iyi değilse, bu onu yaparken eğlenmesine, kendini iyi hissetmesine engel değildir. Oyundan sonra çocuğunuza “ seni seyretmekten çok keyif aldım” veya “senin bu kadar çok eğlendiğini görmek harikaydı” gibi şeyler söyleyebilirsiniz. Bu tarz ifadeler, kazanma ve kaybetmenin asıl amaç olmadığını, aslında keyifli vakit geçirmek için bunu yaptığını çocuğa hatırlatacaktır.
  • Aktörlerden, profesyonel sporculardan örnekler verdiğiniz sohbetler yapın. Bu konuda spor ve rekabetle ilgili filmleri birlikte izlemek, size fikir verme konusunda yardımcı olabilir. Örneğin; “antrenörün burada hakeme bağırması doğru değildi, sence antrenör daha farklı nasıl davranabilirdi? gibi sorabilirsiniz. Maçtan sonra el sıkışan oyuncuları gösterip, “kaybetmiş olmalarına rağmen, karşı tarafı tebrik ediyorlar” diyerek dikkatini o noktaya çekebilirsiniz.
  • Çocuğunuzun modeli olduğunuzu unutmayın. Olayın gerçekleştiği ortamda ve evde nasıl konuştuğunuza dikkat edin. Başkalarının yanında çocuğunuza bağırmamaya, onu küçük düşürmemeye, eleştirmemeye özen gösterin. Çocuğunuza, yeteneklerini geliştirmeyi ve dürüst oynamayı öğretin. Ellerinden gelenin en iyisini yapmaları için onları cesaretlendirin.
  • Çocuğu her konuda ödüllendirerek, özgüven inşa edemeyeceğinizi bilmelisiniz. Çocuklara hayatta bazen kaybedeceklerini ve bununla nasıl baş edebileceklerini öğretmek onların hayatına yapabileceğiniz çok önemli bir katkıdır.

Eğer çocuğunuz bir hobide veya aktivitede başarılı olamıyorsa yada onu yapmaktan keyif almıyorsa, öncelikle çabalamasını söyleyebilir yine de olmuyorsa başka bir şey denemesi için teşvik edebilirsiniz. Bir şeyler ters gitti diye hemen üzerinde uğraştığı şeyi bırakmasına izin vermemelisiniz. Yoksa bu davranış, bir şeyler ters gitmeye başlayınca çocuğunuzun hemen vazgeçmesine sebep olur. Çocuklar kaybetmeyi sevmezler. Eğer yeniliyorsa veya kaybedeceklerini anlamışlarsa hemen oyunu bırakmak isterler. Çocuğunuz cesaretini yitirmişse ve bırakmak istiyorsa, “spor yapmak çok çalışmayı gerektirir. Vazgeçmeden ve bırakmadan önce yapamadığın şeylerin üzerinde çalışalım. Profesyonel sporcuların bile sürekli çalışmaları gerekir. Belki fikrini değiştirirsin. Sonrasında hala sporun sana göre olmadığını düşünüyor olursan, keyif alacağın yeni bir aktivite buluruz” diyebilirsiniz. Çocuğunuz oyunun ortasında bırakmak isterse, “bu oyunu oynama konusunda çok hevesliydin. Başladığın şeyi bitirmek oldukça önemlidir. Önce oyunu bitirelim, sonra başka oyun oynarsın” denilebilir.

Unutulmamalı ki, biz yetişkinler hiçbir zaman ilk işimizde, ilk seçtiğimiz okulda, hayalimizde ki ilk ev veya arabada sabit kalmadık. Çocuklarımıza küçük yaşlarda hayatın içinde kazanmanın da kaybetmenin de olduğunu öğretirsek onların hayata karşı daha esnek, daha özgüvenli bir bakış açısı geliştirmelerine yardımcı olmuş olursunuz.

Siz, çocuğunuzun sportmence davranışları öğrenebileceği en yakın kaynaksınız. Ancak çocuğunuz yenilgi konusunda hala olumsuz tutum ve davranışlar sergiliyorsa uzman desteği almanız gerekebilir.

Gülşen Yıldırım
Uzm. Pedagog

Kaynak: Dr. Frank J. Sileo

FACEBOOK

GOOGLE+