Makaleler

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Nedir? Belirtileri Nelerdir?

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Nedir? Belirtileri Nelerdir?

DEHB ya da dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (ADHD) toplumun yüzde 3-5'ini etkileyen ve sıklıkla nörolojik tabanlı bir gelişim bozukluğu olarak kabul edilir. Bu bozukluk tipik olarak kendini çocukluk çağında dikkatsizlik ve/veya aşırı hareketlilik (hiperaktivite), unutkanlık, tepkilerin kontrolsüzlüğü yahut ani ve dürtüsel tepkiler ve kolayca başka şeylere sapma olarak gösterir. Çocukluk döneminde başlar, ergenlikte şekil değiştirerek devam eder. 4-5 yaşlarında fark edilir ve 7 yaşından sonra başladığı görülmez. Erkek çocuklarda kızlara oranla daha sık görülür. Erkek çocuklarda genellikte hiperaktivite ve impulsivite belirtiler ön planda iken, kız çocuklarında daha çok dikkat eksikliği belirgindir. Genellikle Dikkat eksikliği bozukluğu (DEB) olarak ta anılır (en:ADD) ancak aslında bu ADHD'nin bir şeklidir. Dikkat eksiliği hiperaktive bozukluğu (DEHB) çocukluk çağının sık karşılaşılan nörodavranışsal bozukluklardan biridir.

En son 1994'teki sınıflamada dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu terimi altında üç tip tanımlanmıştır. DEHB/birleşik tip, DEHB/dikkat bozukluğunun önde olduğu tip ve DEHB/ hiperaktivitenin önde olduğu tip. Dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik temel belirtilerdir ve bu belirti kümeleri çocuğun içinde bulunduğu ortama ve yaşam çevresine göre değişiklik gösterebilmektedir.

Dikkat Eksikliği; İşleri bitirmeden bırakma ve görevleri erken terk etme şeklinde kendini gösterir.

Hiperaktivite; ise sakin olmayı gerektiren durumlarda aşırı huzursuz olma şeklindedir ve duruma bağlı olarak; çevrede koşma, atlama, oturması gerektiğinde yerinden kalkma, aşırı konuşma, gürültücülük, oturduğu yerde kıpırdanıp-durma şeklinde olabilir. Hiperaktivite sadece aşırı hareketlilik ve enerjik olma anlamına gelmemektedir. Bu terim karmaşık ve amaçsız hareketliliği de tanımlamaktadır.

Dürtüsellik; ise kurallara uymada güçlük, buna bağlı olarak disiplin sorunları ve sıkça kazaya uğramalarına neden olan belirti kümesidir. Dürtüsellik belirtilerini taşıyan çocuklar erişkinlerle ilişkilerinde sosyal sınırları bilmezler. Diğer çocuklarla ilişkilerinde de zorluklar yaşayarak çoğu zaman grup dışında kalırlar.

Dikkat eksikliğinin belirgin özellikleri
  • Kolaylıkla dikkatin dağılması, detayları gözden kaçırma, unutkanlık, sık sık bir aktiviteden diğerine atlamak
  • Bir ana konuda odaklanmakta güçlük çekme
  • Zevkli bir konu ile uğraşmadıkça, kolaylıkla bir aktiviteden bir kaç dakika içinde sıkılmaya başlamak
  • Organize etmek ve işi tamamlamak veya yeni bir şey öğrenirken konuda odaklanmakta zorlanmak
  • Bir aktivitede yada bir görevi tamamlamak için gerekli olanlar nesnelerde problemlerle karşılaşmak veya ev ödevlerini tamamlayamamak, bazen gerekli eşyaları kaybetmek (ör., kalem, oyuncak veya gerekli evrak)
  • Direk kendisine konuşulurken dinlemiyor gibi gözükmek
  • Hayallere dalmak, kolayca zihni bulanmak ve yavaş davranmak
  • Diğerleri kadar kolay bir şekilde bilgiyi işleyememek
  • Talimatları net olarak takip edememek
Hiperaktivitenin en belirgin özellikleri
  • Otururken yerinde duramamak ve kıpırdanmak
  • Durmadan konuşmak
  • Gördüğü şeylerle oynamaya çalışmak veya dokunmak
  • Yemek yerken, okulda veya ev ödevi yaparken hareketsiz oturamamak
  • Sürekli hareket eder halde durmak
  • Sessiz iş ve aktiviteleri yapmakta zorluk çekmek
Fevrilik (atılganlık, dürtülere bağlılık) belirgin özellikleri
  • Oldukça sabırsız olmak
  • Birden bire uygun olmayan söylemlerde bulunmak, duygu ve hislerini kısıtlama olmaksızın sergilemek, sonuçları göremeden fiili hareketlere geçmek
  • İstedikleri şeyi beklemekte güçlük yaşamak veya oyunlarda sıralarını beklemek
  • Sıklıkla etraflarındakilerin aktivite yada sözlerini kesmek olarak tanımlanır.

DEHB tedavisinde ilaç kullanımın yanında büyük oranda destek sağlayacak yöntem psikoterapidir. Davranış düzenlemesi DEHB tedavisinde önemli bir yer tutar. Psikoterapiler ise standart olarak uygulanmazlar, çocuğa özel yol izlenir ve tedavinin çok önemli bir parçasını oluştururlar. Örneğin aile iletişiminde, ilişki biçimlerinde ciddi sorunlar varsa ve sorunlar çocuktaki bozukluğun gidişini olumsuz etkiliyorsa “aile terapisi”; ya da DEHB’nin yanı sıra anksiyete, depresyon, kendine güven ile ilgili sorunlar varsa oyun terapisi, bireysel psikoterapi önerilen etkili yöntemlerdir.

Gülşen YILDIRIM
Uzman Pedagog, Oyun Terapisti

FACEBOOK

GOOGLE+