Makaleler

0-6 Yaş Çocuğunun Gelişimsel Özellikleri

0-6 Yaş Çocuğunun Gelişimsel Özellikleri

Burada yer alan maddeler ve ebeveynlere öneriler 0-6 yaş arası çocukların gelişimi ile ilgili bir rehber niteliğindedir. Ve verilen bilgiler çoğunluğu yansıtmaktadır. Her çocuğun gelişim özellikleri birbirinden bir miktar farklı olabilir. Kimi alanlarda yaşıtlarından geri kimi alanlarda ise yaşıtlarından ilerde gidebilir. Ancak yaşına uygun olanları yapamıyorsa bir uzman görüşü almanızın faydalı olacağına dair bilgiler içermektedir.

1-3 Ay
Gelişim :

Karın üstü yatarken başını ve yanağını kaldırabilir. Karın üstü yatarken kolları ile üst gövdesini destekleyebilir. Karın üstü ve sırt üstü yatarken bacaklarını gerebilir. Ellerini açıp, kapayabilir. Ayakları düz bir yere yerleştirildiğinde bacaklarına güç verebilir.

İnsan yüzlerini inceler. Hareket eden objeleri takip eder. Tanıdığı objeleri ve kişileri kısa bir mesafede tanıyabilir. El-göz koordinasyonunu sağlamaya başlar. Sesler dikkatini çekebilir, tepki verebilir. Tanıdığı bir kişinin sesine gülümser. Yüksek seslerden ürker. Farklı sesler çıkarır. Sosyal gülümseme geliştirir. Oyun oynamaktan zevk alır, oyun durduğunda tepki gösterebilir. Bedensel ve mimik olarak iletişimi gelişir. Bazı hareketleri ve yüz ifadelerini taklit etmeye çalışır.

4-7 Ay
Gelişim :

Kollarından güç alarak kendini yukarı ittirebilir. Ellerinden destek alarak oturabilir. Başkası destek vermeden kısa süreli oturabilir. Bacakları bedenini taşıyabilir. Bir elinden diğer eline bir nesneyi geçirebilir. Parmaklarını kullanarak nesneleri tutabilir. Hareket eden objeleri rahatlıkla takip edebilir. Önünde sallanan bir nesneye uzanıp tutabilir. Düşen bir oyuncağı arar. Kişinin ses tonundan duyguları ayırt edebilir. Konuşmalara ses çıkararak cevap verir. Sesini neşesini ve rahatsızlığını ifade etmek için kullanır. Mama-baba-dede gibi hece tekrarları yapabilir. Bir saklanmış olan oyuncağı bulabilir. Biraz uzağında olan oyuncaklara ulaşmak için çabalar. Sosyal oyunlardan zevk alır. Kişilerin duygu ifadelerine tepki verir. Ayna görüntüleri ilgisini çeker.

8-12 Ay
Gelişim :

Yardımsız oturma pozisyonuna geçebilir. Emekleyebilir. Oturma pozisyonundan emeklemeye veya karın üstü yatmaya geçebilir. Kendini dik konuma getirebilir. Masa benzeri nesnelere tutunarak adım atabilir. Çok kısa süreli desteksiz ayakta durabilir. Desteksiz 2-3 adım atabilir. Baş parmağı ve işaret parmağı ile nesneleri tutabilir. İki nesneyi birbirine çarpabilir. Nesneleri kutuya koyabilir. Kutudan nesneleri çıkarabilir. İşaret parmağı ile nesneleri işaret eder. Karalama yapmayı taklit etmeye çalışır. Nesneleri farklı yollarla keşfeder. (sallama, çarpma, atma vb.) Nesne isimlendirildiğinde doğru resme bakar. Saklanmış oyuncağı rahatlıkla bulabilir. Jestleri taklit eder Kısa yönergeleri uygulayabilir. “Hayır”ı anlayabilir. Bay bay yapmak gibi jestleri uygulayabilir. Baba, dede gibi hece tekrarlarını belirli kişiler için kullanır. Dada, mama gibi sözcükleri tekrar eder. Ünlem sözcükleri kullanabilir. Yabancıların yanında kaygılanır. Ebeveyninden uzaklaştırıldığında ağlar. Belirli kişi ve nesnelere daha çok ilgi gösterir. Elleriyle kendini besler. Giyinirken kolunu-bacağını uzatabilir. Oyununda günlük yaşam aktivitelerini taklit eder. İlgi için jestleri ve sözcükleri tekrar etmeyi dener.

13-18 Ay
Gelişim :

Hayvan seslerini taklit edebilir, en az bir kelimeyi bilinçli söyler sağ ve sol elini eşit derecede kullanır, henüz sağ ve sol arasında belirgin bir tercih yoktur. Bebekler çoğunlukla bu aylara kadar yürürler, yürüse mesela bile 10 saniye kadar yardımsız ayakta durabilirler. Yaklaşık 10 kelimesi vardır, emekleyerek merdiven çıkabilir, bir nesneye eğilip yerden alıp doğrulabilir. 2 küple kule yapabilir, bardağı tutup su içebilir, karşılıklı top atma yuvarlama gibi oyunlar oynayabilir, vidalı kapakları beceriksiz de olsa açabilir, günlük kullanılan nesnelerin işlevlerini bilmeye başlar.

Öneriler :

Sizinle birlikte sofraya oturtun, eliyle ve kaşıkla yemesine izin verin, arada sizde yedirerek destekleyin, banyoda oyuncaklar doldurup boşaltacak kap ya da plastik şişeleri verin. Bebeğiniz henüz yürümüyorsa mutlaka doktora danışınız. Onunla konuşmanız ve oyunlar oynamanız zihinsel gelişimini olduğu kadar fiziksel gelişimini de güçlendirecektir.

18-24 Ay
Gelişim :

Evde yapılan toz alma telefonla konuşma gibi etkinlikleri taklit eder, kalem kağıt alınca karalamaya başlar, koşabilir, topu ayağı ile vurabilir. Daha önce sizden daha kolay ayrılırken bu aylarda tekrar sizden ayrılmada zorluk gösterebilir. Sizin sözlerinize isteklerinize hayır demeye başlayabilir, öfke nöbetlerine kapılabilir, belirli bir oyuncağını veya battaniyesine çok düşkün olabilir. İki kelimeyi yan yana getirerek kullanabilir, basit işlere yardım edebilir, kaşık çatalla kendini doyuracak kadar yiyebilir. Merdiven çıkar, amacına ulaşmak için çok farklı yolları sınar kazançlı çıktıklarını sıkça dener. Ayakkabı, oyuncak gibi sık kullandığı nesneleri yerlerinde arar bulur. Bu dönemde tuvaletini bazen yaptıktan sonra haber verebilir

Öneriler :

Kâğıt kalem verip çizmeye ve karalamaya teşvik edin, ona 2-4 parçalı basit yapboz oyuncaklar verebilirsiniz, kutuları veya küpleri üst üste koyarak onunla birlikte kuleler yapabilirsiniz. Ev işlerinde ondan bazı ufak tefek yardımlar isteyebilirsiniz. El yıkama alışkanlığı kazanmasına yardım edin, yaptığı küçük işler ve çabalar için ona gülümseyerek “Aferin” diyerek memnun olduğunuzu belli edin. Hareket yeteneğinin arttığı bu dönemde ev kazaları açısından dikkatli olun. Bu dönem benlik gelişimi dönemi ve buna bağlı olarak sınırların sınanması dönemidir. Bu nedenle çocuğun sizin koyduğunuz sınırlar çerçevesinde yetilerine uygun seçimler yapmasını destekleyin. Örneğin “şu üç kazaktan birini giydirebilirim sen seç” gibi. Ağlayarak tepinerek istediği bir şey yaptığınızda bu tür davranma olasılığı artacaktır, bu şekilde istediğinde yapılmadığını görürse bu davranışı azalacaktır. Hiçbir zaman tabak elinizde odalarda dolaşarak çocuğunuza yemek yedirmeyin.

3 Yaş
Gelişim :

3-4 kelimeli cümle yapar, x şeklini çizebilir, çok sayıda soru sormaya başlar, şarkı söyleyebilir, bildiği nesnelerin resimlerini tanır, adını söyleyebilir. Bazı harfleri ve sözcükleri tam söyleyememesi telaffuz kusurları olması normaldir. Tuvalet eğitimi bu yaşta tamamlanmıştır ancak arada kaçırmalar normaldir. Bazı giysilerini kendisi çıkarabilir, kapıların kolunu çevirebilir, yerinde zıplayabilir ancak zıplaması biraz beceriksiz olabilir. Tek ayak üzerinde kısa süre durabilir, her adımda bir basamak olmak üzere merdiven çıkabilir, üç tekerlekli bisiklete binmeye başlar. Anne babadan bu yaşlarda daha kolay ayrılır, diğer çocuklarla beraber oynar ama karşılıklı değil yan yana oynama şeklindedir. Hayali oyunlar oynar, sıklıkla öfke nöbetleri olabilir. Bunlar bilinçli bir şekilde ele alınmalı sözel olarak itiraz ettiği konularda İstediğini elde etme hakkı olduğunu bilmeli ama öfke nöbetleri ile istekleri yerine gelmemelidir.

Öneriler :

Çocuğunuz size bir şey söylerken yaptığınız işi bırakarak onu dinleyin; ileride o da sizi dinleyecektir. Onunla konuşurken oturun, onun göz hizasına gelin. Oyuncakların toplanmasını oyuna dönüştürerek bu alışkanlığı kazandırın. Örneğin; “küpleri bir sepetin içine uzaktan atmak” gibi. Ev işlerine yardım etmesine de olanak verin ve ondan bunu isteyin “toz alma, çatal kaşıkları ayırma, eşyaları çekmeceleri yerleştirme” gibi. Yaptığı küçük işler ve çabalar için onu takdir edin. Onunla resim ve hikâye kitapları okuyun, müzikli çocuk oyunları oynayın, şarkı söyleyin. Aile fotoğraflarına bakarak kişilerle ilgili olaylar anlatın. Birden beşe kadar meyveleri, elbiselerin düğmelerini ya da parmaklarını beraberce sayarak oynayın. Büyük karton kutuları ev ya da araba yaparak oynaması için verin. El yıkama kurulamayı öğretin, banyoda oyuncaklar ve köpeklerle oynayın. Üzerine binebileceği zıplayabileceği yumuşak ev eşyaları yastıklar sağlayarak hareket imkânı yaratın. Şekiller yapması için hamur, ayrıca kâğıt kalem verin. Kalem kâğıtla yuvarlak, kare gibi şekiller çizin. Parmak boyası yaptırın, mümkün olduğunca ona seçme şansı verin, “elma mı portakal mı istersin” gibi. Giysilerini kendisi çıkarmasına ve kolay giyilebilen bazılarını giymesini fırsat verin. Bu dönem çocukları ağızlarını burunlarını küçük cisimleri ya da nohut fıstık gibi yiyecekleri koyabilirler, bunları ancak sizin yanınızda ve gözetim bizdeyken verin.

4 Yaş
Gelişim :

Herkesin anlayacağı kadar düzgün konuşur, çok soru sorar, bunların bir kısmını cevaplarını bildiği halde sorabilir. Bunlar konuşma yeteneğini geliştirir. Elini yıkar, kurular giysi ve oyuncaklarını kaldırabilir. Kâğıda düz çizgiler çizebilir, tek ayak üzerinde bir iki saniye durabilir, her adımda bir basamak olmak üzere merdiven inebilir. Başka çocuklarla oynamayı, oyuncaklarını paylaşmayı ve sırasını beklemeyi öğrenir. Vücut yapılarını merak edip büyüklerin vücudunu incelemek isteyebilir. Değişik yerlerden karanlıktan, hayvanlardan korkabilir. Duygularını kontrol edemeyebilir, korkuları, kıskançlıkları veya öfke nöbetleri olabilir. Cinsel kimliği belirgindir. Büyük-küçük, ağır-hafif gibi kavramları bilir. Büyük düğmeleri ilikleyebilir. Benim, benimki, senin, seninki kavramları oluşmuştur. Kol ve bacakların kafadan çıktığı şekilde ilkel insan çizimi yapabilir, hayali arkadaşlar yaratabilir. Bir ve birden çok kavramlarını bilir.

Öneriler :

Çocuğunuzla konuşun çocuğunuzla öyküler okuyun öyküdeki kişileri ona sorun. Sonrasında öykünün bazı kısımlarını anlatmasını isteyin. Beraberce basit resimler, sevinçli, üzgün, şaşkın, kızgın gibi duyguları yansıtan insanlar çizin, sayı sayma çalışmaları yapın, evdeki eşyaların nasıl çalıştığını ona anlatın size bunlarla ilgili öyküler olaylar anlatmaya teşvik edin, anlatırken dinleyin ve anlattıklarından hoşlandığınızı belli edin. Siz mutfaktayken oyun hamuru veya hamur vererek onun yaptığı şekillere bakın üzerinde konuşun onlarla konuşmalar yaptırın yaptığın resimleri şekilleri beğenin ve herkesin görebilmesi için ortaya koyun ya da asın renkleri öğreten birlikte top oynayın karşılıklı atma dışında bir kutunun içine atma veya rampadan yukarı aşağı yuvarlama oynayabilirsiniz Saklambaç oynayın beraberce yapboz yapın arabalarla bebeklerle mutfak eşyaları ile Kendi kendine oyun kurmasına imkan verin başka çocuklarla oynaması için uygun ortamlar yaratın onlarla oynamayı teşvik edin. Giyinme, diş fırçalama saç tarama gibi işlerini mümkün olduğu kadar kendisinin yapmasını sağlayın. Eşyaları taşıma, yerleştirme gibi basit işler de size yardım etmesini isteyin. Ona ev içinde küçük sorumluluklar verin, örneğin gazeteyi her gün belirli bir sepette koymak akşam yemeklerinde ekmeği sofraya götürmek gibi bu konulardaki küçük başarılarını hatta sadece gösterdiği çabaları bile gülümseyerek aferin diyerek ödüllendirin gurur duyduğunuzu belli edin.

5 Yaş
Gelişim :

Kısa bir öyküyü ya da o gün olan bir olayı anlatabilir, birkaç şarkı söyleyebilir, bazı giysilerini giyebilir. Basit bir çöp adam çizebilir, üçgen ve kareyi kopya edebilir. Anne babasının koyduğu kurallara uyabilir ancak doğru ile yanlışı ayırt edemeyebilirler. Bağımsızdır, kendi kendine dışarı çıkmak isteyebilir, birçok şeyi kendisi yapmak ister. Paylaşmayı sevmez, sık sık huyu değişebilir. Hatta bazen saldırgan olabilir. Bazı hayali oyun arkadaşları olabilir. Vücut kısımlarını merak ettiği için doktorculuk oynayabilir. Genellikle arkadaşlarla iyi oynar. Her rakam bir nesneye karşılık gelmek koşuluyla 5 e kadar sayabilir, en az 5 renk bilebilir.

Öneriler :

Onun benliğini zedeleyici şekilde eleştirilerde bulunmayın. Çocuğunuza “yaramaz, hareketli, uslu ” gibi sıfatlar söylemeyin ya da “sen çocuksun anlamazsın” demeyin. Hareketli oyunlar, spor ve dans koordinasyonunu, vücut becerilerini geliştirir. Resim çizme, boyamada, anlatımda ya da evde ufak tefek işlere yardımlarında küçük başarılarını hatta sadece gösterdiği gayretleri bile gülümseyerek “Aferin” diyerek memnuniyetinizi belli edin. “Ne kadar iyi topladın, Ece ile ne kadar güzel oynadınız, düzgün çizdiğini fark ettim devam et, seninle kurabiye yaparken ben de çok eğlendim” gibi.

6 Yaş
Gelişim :

Haftanın bazı günlerini, sabah öğleden sonra gibi zaman kavramlarını bilir. Doğadaki olayları merak edebilir; gece nasıl oluyor, yağmur nasıl yağıyor gibi. Sizi ve sizin koyduğunuz kuralları arkadaşlarının anne babaları ile karşılaştırabilir. Başkalarının hoşuna gitmeye çalışır, bu nedenle genellikle kurallara uygun davranır. Yardımsız kendisi giyinebilir, çok sıkı olmayan düğmeleri ilikleyebilir, ayakkabılarını bağlayabilir, el işi makası ile kâğıt kesebilir. Tek ayak üzerinde bir iki kez zıplayabilir.

Öneriler :

Soru sormasını etrafı araştırmasını destekleyin, size soru sorduğunda bazen “Sence nasıl olabilir” şeklinde sorarak onu düşünmeye yönlendirin. Her gün en az bir kez hareketli oyunlar oynamasına olanak sağlayan, olumsuz davranışları olduğunda ara verme mola yöntemini uygulayabilirsiniz. Ama onun da duygularını, öfkesini uygun şekilde ifade etmesine izin verin, haklı olduğu konularda ona hak verin. Televizyon izleme, tabletle oynama gibi anları günde 30 dakika ile sınırlayın. Bunun dışında daha üretken etkinlikler yapmalıdır.

Gülşen Yıldırım
Uzm. Pedagog

FACEBOOK

GOOGLE+